Daha önceki yıllarda basit bir elektrik devresinin pil, ampul, iletken tel ve anahtardan oluştuğunu, bu devre elemanlarının doğru bir şekilde bağlandığında ve anahtar kapalı konuma getirildiğinde ampulün ışık verdiğini öğrenmiştiniz.

Bir elektrik devresinde birden fazla ampul kullanılacaksa bu ampuller, elektrik devresine iki farklı şekilde bağlanır. Bunlar seri bağlama ve paralel bağlama şeklindedir. Ampullerin bağlanma şekilleri parlaklığını etkiler. Bir elektrik devresinde elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa direnç denir. Ampulün parlaklığı, devredeki toplam direncin büyüklüğü ile ters orantılıdır. Devredeki direnç arttıkça ampul parlaklığı azalır.

devre-elemanlari

Ampullerin Seri Bağlanması

Ampullerin bir iletken boyunca uç uca eklenmesi ile oluşan bağlanma şekline seri bağlanma denir.

seri-bagli-devre

Yukarıdaki görselde seri bağlı devre ve devre şeması verilmiştir. Devredeki seri bağlı özdeş ampullerin hepsinden aynı akım geçer. Pil tarafından sağlanan akım, ampullerin üzerinden geçerek pile geri döner. Seri bağlı ampullerin parlaklıkları birbirine eşittir. Seri bağlı ampullerden biri patlar ya da duydan çıkarılırsa akım kesileceği için ampullerin hepsi söner.

Ampuller elektrik devresinde direnci temsil eder. Bu tür devrelerde ampullerin sayısı arttıkça devrenin toplam direnci de artar. Direncin artması da ampullerden daha az elektrik akımı geçmesine neden olur. Dolayısıyla ampul üzerinden daha az elektrik enerjisi geçer ve ampullerin parlaklığı azalır.

Ampullerden başka piller de devreye seri bağlanabilir. Devredeki pil sayısı arttırıldıkça ampullerden daha büyük akım geçer. Bu nedenle devredeki ampullerin parlaklığı artar.

Seri bağlı devrelerde pilin ömrü daha uzun olur.

Ampullerin Paralel Bağlanması

Devreye eklenen her ampulün yeni bir akım yolu oluşturacak şekilde bağlanmasına paralel bağlanma denir.

paralel-devresi

Yukarıdaki görselde paralel bağlı devre ve devrenin şeması verilmiştir. Devrede paralel bağlı özdeş ampullerin hepsinden eşit miktarda akım geçer. Bu sebeple birbirine paralel bağlı özdeş ampullerin parlaklıkları aynıdır. Ampuller özdeş olmadığı zaman ise büyük direncin bağlı olduğu koldan düşük akım, küçük direncin bağlı olduğu koldan ise yüksek akım geçer.

paralel-devre

Yukarıdaki devrede özdeş M ve N ampulleri birbirine paralel bağlıdır. Pilin sağladığı akım, devrenin A noktasında iki kola eşit şekilde paylaştırılır. Akımın yarısı M ampulünden, diğer yarısı ise N ampulünden geçer. Daha sonra paralel kollardaki bu akım B noktasında tekrar birleşerek pile geri döner. M ve N ampullerinden eşit akım geçtiği için ampullerin parlaklıkları aynı olur.

Paralel bağlı elektrik devrelerinde ampul sayısı artırılır ya da azaltılırsa diğer ampullerin parlaklıkları değişmez. Bu devrelere ampul eklendikçe pilin kullanım ömrü kısalır. Paralel bağlı ampullerden biri patlar ya da duydan çıkartılırsa diğer ampuller aynı parlaklıkta yanmaya devam eder.

ELEKTRİK AKIMI

Günlük yaşamda kullandığımız bilgisayar, bulaşık makinesi, buzdolabı ve çamaşır makinesi gibi birçok araç elektrik enerjisi ile çalışmaktadır.

Elektrik devrelerine elektrik enerjisi sağlayan akümülatör ve pil gibi araçlara güç kaynağı  ya da üreteç adı verilir. Üreteçler, bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin sürekli olmasını sağlamaktadır. Elektrik enerjisi bir devrelere akım yoluyla aktarılmaktadır. Bir iletkendeki elektriksel yüklü taneciklerin titreşim hareketi ile oluşturduğu enerjiye elektrik akımı denir. Elektrik akımının oluşması için bağlantı kablosu üzerinde belirlenen herhangi iki nokta arasında potansiyel farkın olması gerekir. Bu farktan dolayı elektrik akımı bir kutuptan diğer kutba doğrudur.

ELEKTRİK AKIM ŞİDDETİ

Bir elektrik devresinde birim zamanda geçen yük miktarına akım şiddeti denir. ( Yani elektronların akış hızıdır.) Elektrik akım şiddetinin birimi amperdir, “A” ile gösterilir. Devredeki akım şiddeti ampermetre ile ölçülür. Devre şemasında “      ampermetre-sembolu     ” sembolü ile gösterilir. Ampermetre elektrik devresine her zaman seri bağlanır.

akim-olcer

😊 Elektrik devresinde pil, devredeki elektrik akımının oluşmasını sağlar. Devrede oluşan bu akımın yönü pilin pozitif (+) kutbundan negatif (-) kutbuna doğrudur.

GERİLİM

Elektrik akımı oluşması için enerji kaynağına ihtiyaç duyulur. Devrelerde enerji akışını sağlayan pilin uçları arasındaki elektrik yüklerinin enerjilerinin farkına potansiyel fark ya da gerilim denir. Gerilim birimi volttur, “V” ile gösterilir. Pil ve diğer üreteçlerin gerilimi voltmetre denilen araçla ölçülür.

voltmetrenin-baglanisi

Pillerin üzerinde  yazan 1.5V, 6V, 9V gibi ifadeler pilin kutupları arasındaki gerilimi ifade eder. Voltmetre elektrik devrelerinde devre elemanlarının uçları arasındaki gerilimi ölçer. Devre şemasında “  voltmetre “ sembolü ile gösterilir. Voltmetre, elektrik devresine her zaman paralel bağlanır.

GERİLİM VE AKIM ŞİDDETİ İLİŞKİSİ

Bir iletkenin iki ucu arasındaki gerilimin o iletkenden geçen akım şiddetine oranı sabittir. Bu oran devrenin direncini oluşturur. Elektrik devresindeki iletkenin gerilimi, akım şiddeti ve ortaya çıkan direnç arasındaki bu ilişkiye Ohm yasası denir. Direnç birimi ohm’dur ve “Ω” ile gösterilir. Maddelerin elektrik iletkenlikleri yani akıma karşı gösterdikleri dirençler birbirinden farklıdır.

gerilim-akim

OHM YASASI

ohm-yasasi

 



Comments

  1. Forex Review

    Devredeki toplam ak?m bir noktada kollara ayr?ld?g?nda o kollar uzerindeki ampuller birbirine paralel bagl? d?r denir. Ampullerin paralel olarak bagland?g? elektrik devresinde pilin saglad?g? elektrik ak?m? (I) kollara ayr?l?r.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir