Kuvvetin nasıl bir şey olduğunu zihinde canlandırmak biraz zordur. Ancak varlığını hissedebileceğimiz pek çok örnek sayabiliriz. Salıncak sallamak, topa vurmak, odamızın kapısını açıp kapatmak gibi birçok eylemi kuvvete örnek gösterebiliriz.

Kuvvet, bir cismi “itme” veya “çekme” şeklinde olabilir. Kuvvet uyguladığımızda cisimleri hareket ettirebilir veya cisimlerin hareket yönünü değiştirebiliriz. Hatta cisimlerin hareketlerini hızlandırıp yavaşlatabilir ve onları durdurabiliriz de.

KUVVETİN ÖZELLİKLERİ

Duran bir cismi hareket ettirebilen, hareket eden cismi durdurabilen, cisimlerin yönünü ve hızını değiştirebilen, cismin şeklinde değişiklik yapabilen etkiye kuvvet denir.

Kuvvet kısaca ‘’F’’ harfi ile gösterilir.

Birimi Newton (Nivtın)’dur ve ‘’N’’ ile gösterilir.

Kuvvetin etkilerini kavrayabilmek için kuvvetin özelliklerini bilmek gerekir. Her kuvvetin; yönü, doğrultusu ve büyüklüğü (şiddeti) vardır.

KUVVETİN YÖNÜ VE DOĞRULTUSU

Cisimlere uyguladığımız kuvvetlerin yönleri ve doğrultuları vardır. Yön ve doğrultu kavramları birbirinden farklı kavramlar olduğu için bunları karıştırmamak gerekir.

Bir doğrultuda iki yön vardır. Örneğin doğu-batı doğrultusunda olan bir cismin yönü doğu veya batı olabilir.

Yönleri ve doğrultuları tespit ederken aşağıdaki harita yönlerini kullanırız.

yonler

yon-dogrultudogrultu-yon

yonu-dogrultusu

KUVVETİN BÜYÜKLÜĞÜ (ŞİDDETİ)

Kuvvetin büyüklüğü ölçülebilir. Daha önce kuvvet ölçen aracın dinamometre olduğunu öğrenmiştik. Ünlü bilim insanı Isaac Newton’un (Ayzek Nivtın) soyadını simgeleyen ‘’N’’ kuvvet birimini simgeler.

Kuvvetin yönünü, büyüklüğünü ve doğrultusunu belirtmek için doğrular kullanılır. Doğruları göstermek için ok → çizilir. Okun yönü, kuvvetin yönünü gösterir. Kuvvetin büyüklüğünü ise okun uzunluğu belirler.

kuvvetin-uygulama-noktasikuvvetin-buyuklugu

BİLEŞKE KUVVET

Cisimlere aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Masanın yerini değiştirmek isteyen iki kişi masaya kuvvet uygular. Bazen bir kişi de tek başına kuvvet uygulayabilir ve masanın yeri değişir. Bir kişinin masaya uyguladığı kuvvet, iki kişinin masaya uyguladığı kuvvet toplamına eşittir.

Bir cisim üzerine etki eden iki veya daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen etkiye bileşke kuvvet (net kuvvet) denir. Bileşke kuvvet “R” veya “Fnet” olarak gösterilir. Birimi Newton (N)’dur.

Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesini alırken yönleri dikkate alınmalıdır.

1- AYNI DOĞRULTULU VE AYNI YÖNLÜ KUVVETLERİN BİLEŞKE KUVVETİ

Bir cisme etki eden kuvvetler aynı yönlü ve aynı doğrultulu ise kuvvetler toplanarak bileşke kuvvet bulunur.

Aşağıdaki örneği inceleyelim. Cisme etki eden kuvvetlerin bileşke kuvvetini bulalım.

ayni-yonlu-kuvvetlerin-bileskesi

Tabloda görüldüğü gibi bileşke kuvveti bulurken cisme etki eden kuvvetleri topladık. Bileşke kuvvet, kuvvetlerle aynı doğrultudadır ve yöndedir.

2- AYNI DOĞRULTULU VE ZIT YÖNLÜ KUVVETLERİN BİLEŞKE KUVVETİ

Bir cisme etki eden kuvvetler aynı doğrultulu ve zıt yönlü ise büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bileşke kuvvet bulunur.

Aşağıdaki örneği inceleyelim. Cisme etki eden kuvvetlerin bileşke kuvvetini bulalım.

zit-yonlu-kuvvetlerin-bileskesi

DENGELENMİŞ KUVVET

Halat çekme oyununu düşünelim. Takımların birbirini yenemediğini düşünürsek bileşke kuvvetin sıfır olduğunu söyleyebiliriz. Halat bu durumda dengelenmiş kuvvetlerin etkisi altındadır.

halat-cekme-oyunu

Bir cisim eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvetlerin etkisi altında ise bileşke kuvvet sıfırdır. Cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisi altındadır.

dengelenmis-kuvvet

Cisim hareket etmiyorsa veya sabit süratle hareket ediyorsa cisim dengededir. Örneğin ağaç dalında duran elma, kitaplıkta duran kitap dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.

DENGELENMEMİŞ KUVVET

Futbolcu duran topa vurunca top harekete geçer. Futbolcu kendisine gelen topu yakalayıp topu durdurabilir. Bu durumda top dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.

Bilek güreşi yapan iki kişi zıt yönlü kuvvetler uygular. Bu kişilerden büyük kuvvet uygulayan kişi diğer kişiyi yener. Bu durumda kişilerin bilekleri dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.

Bir cisim üzerine etki eden bileşke kuvvet sıfır değilse cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındadır.

dengelenmemis-kuvvet

Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde kalan cisimlerin dengede kalabilmesi için cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesine eşit büyüklükte ve zıt yönde dengeleyici kuvvetin uygulanması gerekir. Bunun için de önce cisme uygulanan net kuvvet bulunur. Sonra da cisme uygulanan net kuvvete eşit büyüklükte ve zıt yönde bir kuvvet uygulanır.

 



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.