İnsan vücudunda milyarlarca hücre vardır.Canlıyı oluşturan en küçük yapı taşına hücre denir. Hücre üç temel kısımdan oluşmaktadır. Bunlar hücre zarı, sitoplazma ve çekirdektir. Hücrenin yönetici molekülü, kalıtım yapılarını taşıyan çekirdektir.

Çekirdeğin içindeki kalıtım yapılarını büyükten küçüğe (karmaşıkdan basite) doğru sıralarsak:

ÇEKİRDEK > KROMOZOM > DNA > GEN > NÜKLEOTİT > ORGANİK BAZ  şeklinde olmalıdır.

Not: Bu sıralamayı ” KeDiGeN”  şifresini kullanarak akılda kalıcı hale getirebilirsiniz.

KROMOZOM

kromozom-tanim

♦ Hücre bölünmesi sırasında DNA’ların kısalıp kalınlaşarak etrafını özel proteinlerin sarması sonucu oluşan ve şekli X’e benzeyen kalıtım maddesidir.
♦ Kromozomlar hücrenin normal yaşam evresinde görülmezler, sadece çekirdek bölünmesi sırasında görülür.
♦ Her türün kendine ait kromozom sayısı vardır. (Aynı türde kromozom sayısı değişmez.)
ÖRN: İnsanlarda kromozom sayısı 2n=46’dır. Bu kromozomların n=23 tanesi anneden, n=23 tanesi babadan gelir.
♦ Kromozom sayısının çokluğu veya azlığı canlıların gelişmişliğini göstermez. ( Çünkü gen sayıları ve gen dizilişleri farklıdır.)
♦ Kromozom sayısının vücut büyüklüğü ile ilişkisi yoktur.
♦ Kromozom sayısının aynı olması canlılar arasında akrabalık olduğunu göstermez. İnsan ve moli balığının kromozom sayısı 46’dır. Aralarında bir benzerlik yoktur.

tablo-kromozom


DNA
(Deoksiribonükleikasit)

dna-modeli


♦ Bir canlının tüm kalıtsal özelliklerini taşıyan yapı birimidir.
♦ Çift zincirli ve sarmal bir yapıya sahiptir.
♦ Hücre bölüneceği zaman kendisini eşleyebilir.
♦ Kalıtsal özelliklerin nesilden nesile aktarılmasını sağlar.
♦ DNA bakteri gibi gelişmemiş canlılarda (prokaryot) sitoplazmada, diğer gelişmiş canlılar (ökaryot) da ise çekirdek, mitokondri ve kloroplast içerisinde bulunur.
♦ Yaşamsal faaliyetleri kontrol eder. (Hücre içi sindirim, boşaltım, solunum gibi)
♦ DNA’nın yapı birimi nükleotiddir. İçerisinde canlıya ait bilgiler nükleotidlerde şifrelenmiştir.
♦ DNA’nın görev birimi gendir.
♦DNA’nın yapısı ile ilgili olarak ilk modeli oluşturan kişiler James Watson ve Francis Crick’tir.

DNA’nın Kendini Eşlemesi

dna-eslenmesi

1. DNA’nın çift zincirli yapısı ortadan ikiye ayrılır. (Fermuar gibi açılır.)
2. Sitoplazmada bulunan serbest nükleotidler çekirdeğe girer.
3. Ayrılan zincirlerin karşısına serbest nükleotidler uygun olacak şekilde yerleşir.
4. Eşler tamamlandıktan sonra başlangıçtaki aynı olan iki DNA meydana gelir.

Not: DNA molekülünde  gerek doğal faktörlerin gerekse çevresel faktörlerin etkisiyle eşlenme esnasında bir takım hasarlar oluşabilir. DNA molekülleri kendilerine özgü bir yapı geliştirerek bu hasarların onarımını sağlayabilirler.

GEN

gen-yapi

♦ Saç rengi, göz rengi, saç şekli gibi özelliklerimizi taşıyan DNA parçalarıdır. (DNA’nın görev birimidir.)
♦ DNA üzerinde çok sayıda gen bulunmaktadır. Genlerin sayısı ve dizilişi farklılık gösterebilir. Yani her canlıda aynı sayıda ve aynı çeşitte olmak zorunda değildir.
♦ Kalıtsal özelliklerimiz de genlerde bulunmaktadır. Genlerde bazı hastalıklarda taşınmaktadır. (Örnek şeker hastalığı)

NÜKLEOTİT
♦ DNA’yı oluşturan en küçük yapı birimidir.
♦ Bir nükleotit fosfat, şeker ve organik baz olmak üzere üç gruptan oluşmaktadır.

nukleotit-yapisi

Nükleotitlerin yapısında bulunan organik bazlar Adenin(A), Guanin(G), Sitozin(C), Timin(T) olmak üzere dört çeşittir. Bütün canlıların DNA’sında bulunabilecek 4 çeşit nükleotid vardır. Ancak her canlıda bu nükleotid sayısı ve dizilişi farklıdır.
♦ Nükleotitler bulundurduğu organik bazın adını alır. Örneğin Timin bazını bulunduruyorsa “Timin Nükleotidi”, Sitozin bazını bulunduruyorsa “Sitozin Nükleotidi” olarak adlandırılır.

nukleotit-isimlendirme

♦ Nükleotidler arasında A + G / T + C =1 eşitliği vardır.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi DNA çift zincirli sarmal bir yapıda bulunur. DNA’daki bu iki zincir nükleotitlerin birbirine bağlanmasıyla bir arada kalır. Nükleotitler birbirlerine hidrojen bağı ile bağlanırlar. Nükleotitler birbirine bağlanırken”Adenin Timin”ile ,”Guanin  Sitozin”ile eşleşir. Adenin ile Timin arasında ikili hidrojen bağı, Guanin ile Sitozin arasında ise üçlü hidrojen bağı vardır.

nukleotit-bagi

Nükleotid sayısı ve diziliminde meydana gelen farklılık genetik çeşitliliği (biyolojik çeşitlilik) sağlar.

Not:
Nükleotit sayısı=Fosfat sayısı=Deoksiriboz şekeri=Organik Baz Sayısı

Not: Organik baz sayısı=A+T+G+C


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir