😊 Günlük yaşamda elektriklenmeden faydalanarak yüzeylerdeki parmak izlerinin belirlendiğini biliyor muydunuz?

ELEKTRİKLENME

Kış günlerinde hırkayı çıkarırken duyulan çıtırtılar, kaydıraktan kayarken ya da halı üzerinde balonlarla oynarken saçlarımızın havalanması elektrik yüklerinden kaynaklanmaktadır.

Bir maddenin elektrik yüklü başka bir madde ile etkileşimi sonucu meydana gelen fiziksel özelliğe elektriksel yük adı denir. Cisimlerin sahip oldukları bu elektriksel yüklerin yer değiştirmesine ise elektriklenme adı verilir.

ELEKTRİKLENMENİN GÜNLÜK YAŞAMDAKİ UYGULAMALARI

  • Fotokopi makineleri ( Toner denilen toz elektrikle yüklü metal plakaya yapışarak görüntüyü kağıda aktarır. )
  • Sprey boya ile otomobil ya da beyaz eşya boyama ( Yüklü boya ile zemin arasında oluşan çekim kuvveti sayesinde yüzey boyanır. )
  • Fabrika bacalarındaki filtre sistemleri ( Baca içine yerleştirilen elektrik yüklü kablolar bacadan geçen tozların elektrikle yüklenmesini sağlar. Daha sonra tozlar bacanın etrafındaki zıt yüklü bir tabaka tarafından çekilir. Böylece tozların havaya karışması önlenir. )
  • Şimşek ( Elektrikle yüklü bulutların birbiri ile teması sonucu elektrik yüklerinin bulutlar üzerinde yer değiştirip ortamı aydınlatması )

Elektriksel yükler ilk olarak Thales (Tales) tarafından bulunmuştur. Thales, kehribar çubuğunu yünlü kumaşa sürttüğünde çubuğun saman parçalarını çektiğini gözlemlemiştir.

Bilim insanları buradan hareketle daha pek çok çalışma yaparak iki farklı elektriksel yük olduğu sonucuna varmıştır. Bu yükler, pozitif ve negatif yük olarak adlandırılmıştır. Bu alandırmayı yapan Benjamin Franklin’dir (1706-1790). Franklin, yaptığı çeşitli deneyler sonucunda her ikisinde de elektrik eksikliği ya da fazlalığı bulunan cisimlerin birbirini ittiğini, birinde eksiklik diğerinde fazlalık olan cisimlerin ise birbirlerini çektiğini ileri sürdü. Fazlalığı artı elektrik, eksikliği ise eksi elektrik olarak adlandırdı.

ELETRİKSEL YÜKLERİN BİRBİRLERİNE ETKİSİ

Ebonit (plastik) çubuk, yün kumaşa sürtüldüğünde elektriklenir. Çünkü yün kumaşta bulunan negatif yükler sürtünmenin etkisiyle ebonit çubuğa geçer. Böylece ebonit çubuk negatif elektrik yüküyle yüklenmiş olur.

ebonit-yun

Cam çubuğu ipek kumaşa sürttüğünüzde cam çubuktaki negatif yükler kumaşa geçer. Böylece cam çubuk pozitif elektrik yüküyle yüklenir.

cam-ipek

Negatif yüklü iki çubuk birbirine yaklaştırıldığında aralarında bir itme, negatif yüklü bir çubuk ile pozitif yüklü bir çubuk birbirine yaklaştırıldığında ise aralarında bir çekme kuvveti oluşur. Kısacası aynı yüklü cisimler birbirini iterken farklı yüklü cisimler birbirini çeker.

itme-kuvveti

cekme-kuvveti

ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ

Sürtünme ile Elektriklenme

Halıya sürtülen bir balon saçlara yaklaştırıldığında saçları hareketlendirir. Bu şekilde yapılan elektriklenmeye sürtünme ile elektriklenme denir.

Temas ile Elektriklenme

Cisimler elektriklendiğinde negatif ve pozitif yük sayıları birbirine eşit olmaz, yük dengesizliği oluşur. Yük dengesizliği oluşurken pozitif yük sayısı değişmez. Elektriklenme sırasında negatif yükler hareket ettiği için iki cismin arasında geçiş yapabilir. Bu geçiş sırasında cisimdeki negatif yük sayısı azalır ya da artar. Böylece cisimde hangi yükün sayısı fazla ise cisim o yükle yüklenir. Örneğin plasitk çubuk yün kumaşa sürtüldüğünde negatif elektrik yükü ile yüklenir. Negatif yüklü plastik çubuk, alüminyum folyo topa dokundurulduğunda ise çubuk topu itmektedir. (Birbirini iten yükler aynı yük ile yüklüdür.) Bu bilgiyi kullanarak başlangıçta nötr olan alüminyum topun temas ile elektriklenerek negatif yüklendiği sonucuna ulaşabilirsiniz. Dolayısıyla temas ile elektriklenme sonucu cisimler aynı yükle yüklenir.

temas-ile-elektriklenme

Etki (Tesir) ile Elektriklenme

Nötr bir cisim etki ile elektriklenerek yüklü hâle getirilebilir. Birbirine temas eden iki nötr cisme yüklü plastik bir çubuk yaklaştırıldığında, nötr metal cisimlerde bulunan negatif elektrik yükleri, plastik çubuğa en uzak noktaya itilir. Zıt elektrik yükleri ise çubuğa yakın olan tarafta kalır. Bu durumda plastik çubuğa yakın olan kısım zıt yükle, uzak olan ise aynı yükle yüklenecektir. Plastik çubuk çekilmeden temas hâlindeki iki cisim birbirinden ayrıldığında zıt yüklü iki cisim elde edilir.

etki-ile-elektriklenme

 



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir