Bir cisimde negatif yük sayısı, pozitif yük sayısından fazla olabilir. Bu durumda cisim negatif yüklüdür. Pozitif yük sayısının negatif yük sayısından büyük olduğu durumlarda ise cisim, pozitif yüklüdür. Pozitif yük ile negatif yük sayısı birbirine eşit ise cisim ne negatif ne de pozitif yüklüdür. Bu durumda cisim nötrdür. Nötr ifadesi pozitif ve negatif yüklerin birbirine eşit olduğunu ifade etmek için kullanılır. Bazı durumlarda nötr cisimler yüksüz olarak anlaşılabilmektedir. Ancak nötr cisme nötr denmesi cismin yapısında elektriksel yük olmadığı anlamına gelmez.

elektrik-yuklu-cisimler

Cisimlerin yüklü olup olmadığını ya da hangi yükle yüklendiğini anlamak için kullanılan araçlara elektroskop denir.

Elektroskoplar topuz, yapraklar ve yalıtkan ayaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Topuz, elektrikle yüklü olup olmadığını öğrenmek istediğiniz cismin yaklaştırıldığı ya da dokundurulduğu yerdir. Yapraklar, hareketiyle cismin yüklü olup olmadığını gösteren bölümdür. Yaprakların, elektroskobun havadaki rüzgâr ve iyonlardan etkilenmemeleri için cam fanus içinde olanları da vardır. Yalıtkan ayak kısmı ise elektroskobun diğer cisimlerle temasını önler.

elektroskop

Elektroskopların nötr, negatif yüklü ve pozitif yüklü olduğu durumlarda topuz ve yapraklardaki yük dağılımı aşağıdaki görsellerde verilmiştir.

yuklu-elektroskoplar

TOPRAKLAMA

Büyük cisimler daha fazla elektriksel yük alabilir. Büyük bir gök cismi olan Dünya fazla miktarda elektriksel yük alır. Bu nedenle yüklü bir cisim yerle temas ettiğinde fazla negatif yüklerini toprağa aktararak nötr hâle gelir. Cisim üzerindeki fazla negatif yüklerin bir iletken yardımı ile toprağa ya da topraktaki negatif yüklerin cisme aktarılmasına topraklama adı verilir. Negatif yüklü bir cisim topraklandığında cisimdeki fazla negatif yükler iletken aracılığıyla toprağa geçer. Pozitif yüklü bir cisim topraklandığında ise topraktan cisme negatif yük geçişi olur. Böylece cisim nötr hâle gelir.

topraklama

Topraklamanın cisimleri nötr hâle getirme özelliğinden günlük yaşamda birçok alanda yararlanılır. Elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımı bunlardan bazılarıdır. Elektrik tesisatlarında, topraklama yapmak için gerilim altında olmayan bütün tesisat kısımlarının uygun iletkenlerle toprak içine yerleştirilmiş bir iletken cisme bağlanması gerekir. Böylece elektrikli araçları kullananların can güvenliği sağlanır ve cihazların zarar görmesi önlenir. Bu nedenle bütün elektrikli araçların gövdeleri, boruların madenî kısımları, tablo ve benzerlerinin metal kısımları topraklanmalıdır.

Bir doğa olayı olan yıldırım, can ve mal kaybına yol açabilmektedir. Yıldırımın zararsız bir şekilde toprağa iletilmesinde paratonerlerden yararlanılmaktadır. Paratoner, bina tepelerine takılan sivri uçlu metal bir çubuktur. Bu çubuk, iletken bir tel yardımıyla toprak içerisindeki metal plakaya bağlanır. Böylece yıldırım ile buluttan paratonere gelecek elektrik yükleri, binaya ve çevreye zarar vermeden toprağa aktarılır. Paratonerler; yüksek binalara, cami minarelerine ve yüksek gerilim hatlarına kurulabilir.

Kullanılan bazı elektrikli cihazların fişleri üç çubukludur. Bu çubuklardan biri aracın üzerinde biriken elektrik yüklerini direkt olarak toprak hattına aktarmaktadır. Evlerdeki prizlerin içinde de topraklama kabloları yer alır. Bu sayede araçların üzerindeki yükler nötrlenir. Böylece eşyaların ve insanların zarar görmesi, yangın çıkma ihtimali azaltılır.



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir