Etrafımızda gördüğümüz ve günlük yaşamımızda kullandığımız şekilleri, renkleri, kokuları birbirinden farklı maddeleri düşünelim. Kütlesi ve hacmi olan, her şeye madde denir. Maddeler, saf madde ve saf olmayan madde olarak ikiye ayrılır. Element ve bileşikler saf maddedir. Karışımlar ise saf olmayan maddedir.

ELEMENTLER

Aynı tür atomlardan oluşan saf maddelere element denir. Doğada 118 farklı element türü bulunur. Elementler atomik ya da moleküler yapıda bulunabilir. Atomik yapıda bulunan elementler, sembollerle ifade edilirken moleküler yapıdaki elementler formüllerle gösterilir. Elementler genellikle bir ya da iki harften oluşan bir simgeyle ifade edilir ve bu simgenin ilk harfi her zaman büyük yazılır. Element simgelerinde genelde bu elementlerin İngilizce, Latince ya da eski dillerdeki adları temel alınmıştır. Bir kısmına elementi bulan bilim adamının ismi, bir kısmına gezegenlerin ve yıldızların isimleri, bir kısmına da çeşitli kıta, şehir ve ülke isimleri verilmiştir. Bazı yapay elementlerin simgeleriyse 3 harften oluşur ve atom numaralarına karşılık gelen Latince rakamlar esas alınarak isimlendirilir. Elementlerin bütün dillerde aynı sembollerle gösterilmesi uluslararası bilim dilini oluşturmakta ve bilimsel çalışmalarda kolaylık sağlamaktadır. Yaygın olarak kullanılan bazı elementler ve özellikleri şunlardır:

Hidrojen (H): Suyun yapısını oluşturan elementlerden biridir. Renksiz, kokusuz, oldukça hafif, yanıcı bir elementtir. Doğada moleküler halde bulunur. Organik bileşiklerin temel elementidir.

Helyum (He): Gaz halinde bulunan bir element olup erime sıcaklığı en düşük maddedir.Atmosferimizde çok az miktarda bulunur. Renksizdir. Yoğunluğu havadan küçük olduğu için zeplinlerde kullanılır.

Lityum (Li): Gümüşümsü renkte olup yumuşak özelliktedir. Seramik, cam ve pil üretiminde kullanılır. Lityum katkılı ilaçlar psikolojik hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır.

Berilyum (Be): Uçak ve uzay araçlarının yapımında elektrik ve ısı iletkeni olarak kullanılır. Bazı değerli taşların yapısında bulunur. Hava ve uzay taşıtlarında, iletişim uydularında, nükleer santrallerinde kullanılmaktadır.

Bor (B): Radyasyona karşı bir yalıtım malzemesi olarak kullanılır. Ayrıca ilaçlarda, deterjanlarda, ısıya dayanıklı cam imalatında, seramik yapımında ve roket yakıtlarında kullanılır. Dünya bor rezervinin %72’si ülkemizdedir.

Karbon (C): Tüm canlıların yapısında bulunur.Kömür ve petrol gibi fosil yakıtların ana elementidir. Karbon ayrıca çelik üretiminde, plastik sanayinde yaygın kullanılan bir elementtir.

Azot (N): Renksiz ve kokusuz bir gazdır. İçinde bulunduğumuz havanın yaklaşık %78’ini oluşturur. Azot, soğutma sistemlerinde, gübre sanayinde yaygın olarak kullanılır. Canlıların temel yapısına katılan aminoasitlerin önemli bir elementidir.

Oksijen (O): Atmosferin yaklaşık %21’ini oluşturan gaz halinde moleküler bir elementtir. Yakıcı özelliktedir. Suyun ve birçok organik bileşiğin yapısına katılır. Canlıların solunumları için hayati öneme sahip bir elementtir. Renksiz ve kokusuz bir gazdır. Dalgıçların ve astronotların solunum yapmaları için kullandıkları oksijen tüplerinde bulunur.

Flor (F): Diş ve kemik gelişiminde önemli bir elementtir. Ayrıca ağızda oluşan çeşitli mikroorganizmalara karşı direnci arttırarak diş çürümelerini engeller. Diş macunları ve deodorantların yapısında bulunur. Buzdolabı ve klima gibi soğutma araçlarında kullanılır.

Neon (Ne): Gaz halinde bulunan bir elementtir. Renkli reklam panolarının aydınlatılmasında, paratonerlerde ve televizyon tüplerinde kullanılır.

Sodyum (Na): Yumuşak ve kaygan özellikte olup sofra tuzunda bulunur. Beyaz ve parlak görünümlüdür. Vücutta su dengesinin korunması, besinlerin hücreye geçmesi, kas ve sinir sisteminin sağlıklı işlemesinde önemli bir yere sahiptir. Kâğıt, gıda, tekstil, kimya, sabun, cam ve metal gibi birçok endüstriyel alanda kullanılır.

Magnezyum (Mg): Doğada çok bulunan elementlerden biridir. Canlıların yapısında bulunur. Hafif olmasından dolayı uçak gibi hava taşıtlarında, eczalıkta, fotoğraf makinelerinin gövde ve flaş kaplamalarında, işaret fişeklerinde kullanılır.

Alüminyum (Al): İşlenmesi kolay bir element olup elektronik sanayinde yaygın olarak kullanılır. Bunun dışında mutfak araç ve gereçlerinde, metal içecek kutularının yapımında kullanılır.

Silisyum (Si): Doğada en çok bulunan elementlerden biridir. Camın ham maddesini oluşturur. Ayrıca yapısında silisyum bulunan kum ve kil, yapı malzemelerinde kullanılır.

Fosfor (P): Sinir sistemi ve kemik gelişimi için önemlidir. Havai fişeklerde, kibritlerde ve suni gübre yapımında kullanılır.

Kükürt (S): Sarı renkte olup katı bir elementtir. Barut, suni gübre, sülfürik asit, kurutulmuş meyvelerin sarartılmasında ve bazı sabunların içeriğinde kullanılır.

Klor (Cl): Zehirleyici özelliği olan bir elementtir. İçme sularının dezenfekte edilmesinde (klorlama) yaygın olarak kullanılır. Yemek tuzunun yapısında bulunur.

Argon (Ar): Renksiz ve kokusuz olan bir gaz elementidir. Ampullerde ve floresan tüplerinde kullanılır.

Altın (Au): Isı ve elektrik iletkenliği yüksektir. Doğada az miktarda olduğundan değerli bir elementtir. Elektronik devre elemanlarının yapımında, uzay uydularında, takı ve süs eşyası yapımında kullanılır.

Gümüş (Ag): Parlak görünümlü değerli bir elementtir. Fotoğraf malzemesi, diş dolgusu, para, pil, ayna, takı ve süs eşyası yapımında kullanılır.

Çinko (Zn): Birçok elementle alaşım yapabilir. Pil üretimi, mutfak eşyaları, çatı kaplaması gibi yaygın kullanım alanları vardır.

Kurşun (Pb): Ses emici özelliği yüksek olduğundan ses yalıtımında, akülerde ve cami kubbesi kaplamalarında yaygın olarak kullanılır.

Civa (Hg): Gümüşümsü beyaz renktedir. Diş dolgusunda, termometrelerde kullanılır. Solunması halinde zehirlenmelere neden olur.

Platin (Pt): Oksitlenmemesi nedeniyle tıpta ortopedi alanında kullanılır. Ayrıca kuyumculuk, otomotiv ve uzay teknolojilerinde de kullanılır.

Demir (Fe): Yeraltından genellikle demir filizleri halinde çıkartılıp işlenerek kullanılır. İnşaat ve otomotiv sanayinin en yaygın kullanılan elementidir. Kanın yapısında bulunur.

İyot (I): Deniz ürünlerinde bol miktarda bulunur. Tıpta, eczacılıkta ve tentürdiyot yapımında yaygın olarak kullanılır.

Bakır (Cu): Elektrik ve elektronik sanayinde yaygın olarak kullanılan işlenmesi kolay, kızıl renkte bir elementtir. Elektriği iletme özelliğinden dolayı elektrik tesisatlarında elektrik kablosu olarak kullanımı yaygındır. Silah, madeni para, kuyumculuk, mutfak ve süs eşyası yapımında kullanılır.

BİLEŞİKLER

İki veya daha fazla farklı element atomlarının kimyasal bağlarla bağlanması sonucu oluşan saf maddelere bileşik denir. Bileşikler formüllerle gösterilir. Bileşikteki elementler kimyasal yöntemlerle birbirinden ayrıştırılabilir. Bileşikteki elementler kendi özelliklerini kaybeder, yeni özellikler kazanır. Günlük hayatta karşılaşabileceğimiz bazı bileşikler ve kullanım alanları şunlardır:

Sodyum Klorür (NaCl): Sofra tuzu olarak kullanılan bir bileşiktir. Beyaz renkli, katı bir maddedir. Düzenleyici özellikte bir besindir. Vücutta sıvı ve sıvı basıncı dengesini sağlar.

Amonyak (NH3): Renksiz, keskin kokulu bir gazdır. Oldukça zehirlidir. Sanayide soğutucu madde olarak kullanılır. Yüzey temizlik malzemesi olarak kullanılır.

Hidroklorik Asit (HCI): Halk arasında tuz ruhu olarak bilinen kuvvetli bir asittir. Yüzey temizleyici olarak ev temizliğinde de kullanılır. Cilde ve kumaşa temas ettirilmemelidir. Günümüzde demir-çelik sanayisinden
gıda sektörüne kadar birçok alanda kullanılır.

Su (H2O): Tüm canlıların yaşam kaynağıdır. Vücuttaki metabolik olayların yanı sıra sindirim, boşaltım gibi faaliyetlerin de düzenli yürümesi için gereklidir. Su aynı zamanda çok iyi bir çözücüdür.

Metan Gazı (CH4): Çabuk alevlenebilen bir gazdır. Doğal gazın yapısında yer alır. Çöplüklerde çeşitli bakterilerin ayrıştırıcı faaliyetleri sonucunda doğal olarak metan gazı üretilmiş olur.

Nitrik Asit (HNO3): Oldukça kuvvetli bir asit olup halk arasında kezzap olarak bilinir. Özellikle dinamit ve çeşitli patlayıcıların yapımında ve suni gübre üretiminde yaygın olarak kullanılır.

Sülfürik Asit (H2SO4): Piyasada zaç yağı olarak da bilinir. Suda kolay çözünür. Kükürtlü bir asit çeşididir. Keskin kokulu ve tehlikelidir. Özellikle akülerde kullanılır. Bunun yanında çeşitli gübre yapımı ve petrol arıtımında kullanılabilir.

Karbondioksit (CO2): Oksijenli solunum yapan canlılarda, solunum sonucu dışarı atılan bir gazdır. Renksiz ve kokusuzdur. Kolayca sıvılaşabilir. Atmosferde çok az oranda bulunur. Suda çözündüğü zaman asitli bir çözelti oluşturur. Kuru Buz olarak bilinen madde karbondioksitin donmuş halidir.

Kalsiyum Hidroksit ( Ca(OH)2): Beyaz renkli toz halindedir. Halk arasında sönmüş kireç olarak bilinir. Tarımda, inşaat sektöründe, atık su arıtmada, metal ve kâğıt sanayisinde, ağaçları böceklerden korumada kullanılır.

Sodyum Hidroksit (NaOH): Yumuşak ve kaygandır. Nem çekici özelliğine sahiptir. Endüstride birçok kimyasal maddenin yapımında, yapay ipek, sabun, kâğıt, boya, deterjan endüstrisinde ve petrol rafinelerinde kullanılır.

 

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir