EVSEL ATIK

İnsanlar ihtiyaçlarını karşılamak ve hayatlarını devam ettirebilmek için bazı kaynakları kullanmak durumundadır. Bu kullanım sonucunda işe yaramayan, çevre için tehlike oluşturan her türlü madde atık olarak adlandırılır. Evde kullanılan atık sular, atık yağlar, kâğıt, poşet, pil, şişe, kutu, plastikler, eskimiş elbiseler, metaller, eskimiş elektronik araçlar, sebze, meyve ve yemek atıkları evsel atıklardır. Bitki ve hayvan kaynaklı atıklara organik atık denir.

KATI EVSEL ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ

Katı evsel atıklar, genellikle çöp olarak bilinen ve çoğunlukla zararsız atıklar olmakla beraber pil, boya gibi zararlı ve tehlikeli maddeler içerebilir.

Çevremizde gördüğümüz çöp aslında atılması gereken, değersiz çöp değildir, o çöpün içinde gördüğünüz birçok madde, tekrar ham madde olarak kullanılabilir, değerlendirilebilir. Evsel atıkları çöplüğe dökmeden önce düşünmeliyiz, acaba ekonomiye kazandırmamız mümkün mü? Mümkünse bu nasıl mümkün? Çöpün içindeki geri kazanılabilir maddeleri ayrı toplamak ve değerlendirmekle ekonomiye ham madde olarak kazandırmanın yanı sıra, bu atıkların çöp depolama yerlerinde işgal edecekleri yerlerden tasarruf yapmış oluruz. Ayrıca bu atıkların ve çöplerin çevreyi kirletme potansiyelini bertaraf etmiş oluruz. Evsel katı atıklar artık yok edilmesi gereken bir madde değil, geri kazanılması gereken bir kaynak olarak düşünülmektedir. Bunun için öncelikle tüketim kısılmalı, ambalajları geri dönüşümlü ürünler tercih edilmelidir. Evlerde oluşan atıklar cinsine göre ayrı ayrı toplanmalı, bu şekilde uygun çöp kutularına atılmalıdır. Böyle davranılırsa atıkların değerlendirilmesi, geri dönüşümü ve depolanması daha kolay olacaktır.

Cam, metal, plastik, kâğıt, karton, pil ve tekstil artıkları gibi değerlendirilebilir atıklar çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni bir ürüne dönüştürülebilir. Kompost, organik maddelerin kontrollü koşullar altında biyolojik olarak ayrıştırılmasıdır. Organik katı atıklar kompostlama yöntemiyle geri dönüştürülebilir. Kompostlanabilir atıklar enerji kaynağı ve gübre olarak kullanılabilir.

SIVI EVSEL ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ

Evlerde sıvılar genellikle banyo, mutfak, tuvalet ve bahçe gibi alanlarda kullanılmaktadır. Evlerde en çok kullanılan sıvı ise sudur. Ayrıca sıvı yağlar, çamaşır suyu, tuz ruhu, sıvı sabun ve şampuan da evlerde kullanılan sıvılar arasındadır. Evlerde kullanılan sıvıların hemen hemen hepsi kullanım sonrası veya kullanım süresinin dolması ile ya doğrudan ya da su ile karışarak atık haline gelir. Özellikle sıvı yağlar kızartma amaçlı kullanıldıktan sonra lavaboya dökülürse hem boruları kirletir hem de atık su arıtımını zorlaştırır. Çamaşır suyu, tuz ruhu, sabun, şampuan gibi sıvılar genellikle suyla birlikte kullanıldıkları için suyu kirletir. Bu tür sıvılar kanalizasyonda zehirli gaz oluşumuna sebep olur. Şurup ve diğer sıvı ilaçlar da kullanım süresi dolunca lavabolara dökülürse suyun kirlenmesine neden olur.
Sıvı atıkların bir kısmı geri dönüştürülebilmektedir. Kanalizasyon (lağım) suları arıtma tesislerinde çeşitli işlemlerden geçirilerek arıtılır ve sulama amaçlı kullanılabilir. Kanalizasyon ağına bağlı olmayan yerleşim yerleri veya arıtma tesisi olmayan bir kanalizasyon ağı yeraltı sularını, denizleri ve akarsuların kirlenmesine neden olmaktadır. Sıvı yağ atıkları geri dönüştürülemeyen atıklardandır ve toprağa karışması son derece zararlıdır. Yağ atıkları çöp kutularına atılmamalı, kanalizasyon ağına dökülmemelidir. Cam veya pet ambalajlarda biriktirilerek atık yağ toplama merkezlerine verilmelidir. Kimyasal atıkların çoğunun geri dönüşümü mümkün değildir. Fabrika atık sıvıları kanalizasyon, toprak ve nehirlere dökülmemelidir. Devletin yetkilendirildiği kimyasal atık toplama merkezlerine verilerek çok uzun yıllar koruma altına alınmalıdır.

GERİ DÖNÜŞÜM

Kullanım sonrası atık malzemelerin fiziksel ve kimyasal işlemler ile ham madde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılmasına geri dönüşüm denir.

Geri dönüşümde amaç, kaynakların lüzumsuz kullanılmasını önlemek ve atıkların kaynağında ayrıştırılması ile birlikte atık çöp miktarının azaltılmasıdır. Demir, çelik, bakır, kurşun, kâğıt, plastik, kauçuk, cam, elektronik atıklar gibi maddelerin geri dönüşümü ve tekrar kullanılması tabii kaynakların tükenmesini önleyecektir. Bu durum ülkelerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ithal edilen hurda malzemeye ödenen döviz miktarını da azaltacak, kullanılan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilecektir.

Geri dönüşüm uzun vadede verimli ve ekonomik bir yatırımdır. Ham maddenin azalması ve doğal kaynakların hızla tükenmesi sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkabilir. Bu noktada geri dönüşüm ekonomi üzerinde olumlu etki yapacaktır. Yeni iş imkânları sağlayacak ve gelecek kuşaklara doğal kaynaklardan yararlanma olanağı sağlayacaktır.

GERİ DÖNÜŞÜMÜN ÖNEMİ

Ham madde ihtiyacını azaltarak doğal kaynaklarımızın korunmasını sağlar.
Enerji tasarrufu sağlar.
Atık miktarını azaltarak çevre kirliliğinin önlenmesine katkı sağlar.
Geri dönüşüm geleceğe ve ekonomiye yatırım yapmamıza yardımcı olur.

GERİ DÖNÜŞÜMÜ OLAN MADDELER

Demir, bakır, alüminyum, piller, kâğıt, plastik, kauçuk, cam, akümülatörler, araç lastikleri, elektronik atıklar ve organik atıklar geri dönüşümü olan maddelerdir.

GERİ DÖNÜŞÜMÜ OLMAYAN MADDELER

Ampul, floresan, ayna, yiyecek bulaşmış kâğıtlar, karbon kâğıdı, işlem görmüş meyveler ve artıkları, motor yağı plastik şişeleri, antifriz kapları, benzin ve yağ ilave şişeleri geri dönüşümü olmayan maddelerdir.

TIBBİ ATIK

Sağlık kurum ve kuruluşları ile tıbbi araştırma yapan laboratuvarların çalışmalarından arta kalan tüm atıklar tıbbi atıktır. Bunun dışında evde yapılan tıbbi bakım (kullanılmış yara bandı, sargı bezi, pamuk, şırınga vb.) esnasında oluşan atıklar da tıbbi atıktır.

Başlıca tıbbi atıklar şunlardır: sağlık kuruluşlarında kullanılmış kan alma ürünleri, kullanılmış ameliyat malzemeleri (kumaş, önlük ve eldiven vb.), diyaliz atıkları (atık su ve ekipmanlar), bakteri ve virüs içeren hava filtreleri, kullanılmış şırıngalar, iğne içeren diğer kesiciler, bistüriler vb. nesneler.

Tıbbi atıklar; hastalık yapıcı veya bulaştırıcı maddelerle doğrudan, bazen de fare, sinek vb. diğer canlılar için beslenme ve üreme kaynağı olması nedeniyle insan ve çevre sağlığını dolaylı olarak olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle tıbbi atıklar ile temastan kaçınılması gerekir.

tibbi-atik-logosu

ATIK KONTROLÜ İLE İLGİLİ SORUMLU KURULUŞLAR

Atık kontrolü ve geri dönüşüm faaliyetleri ile ilgili T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş bazı kuruluşlar bulunmaktadır. Bu kuruluşlardan bazıları aşağıda sıralanmıştır.

atik-kontrolu-kuruluslari

YENİDEN KULLANMA

Evde kullanılan bazı araçları, eşyaları, mobilyaları ve kıyafetleri çöpe atmak ya da geri dönüşüme göndermek yerine tekrar kullanabiliriz. Kullanılabilir durumdaki mobilyalar, çalışır durumda olup kullanılmayan elektronik araçlar, küçük gelen kıyafetler başkalarının ihtiyacını karşılayabilir. Yeni bir elektrikli süpürgenin alınmasıyla çalışır durumda olan eski elektrikli süpürge, ihtiyacı olan başka insanlar tarafından kullanılabilir. Cam kavanoz ya da şişe gibi günlük hayatımızda kullandığımız pek çok malzemeyi, kullanım ömrü dolana kadar tekrar tekrar kullanmak mümkündür. Böylece hem ekonomik tasarruf yapmış hem de çevreyi daha az kirletmiş oluruz.

🙂 20. yüzyıla kadar maddenin en küçük yapı biriminin atom olduğu düşünülüyordu. 1897 yılında John Joseph Thomson madde içerisinde atomdan daha küçük bir parçacığın olduğunu keşfetti. Bu bir elektrondu. 1905 yılında Ernest Rutherford’un atom çekirdeğini keşfetmesiyle birlikte bilim insanlarının atomaltı parçacıklara merakı arttı. Günümüzde parçacık fiziği deneyleri yapan en büyük laboratuvar, İsviçre – Fransa sınırında yer alan CERN’dir. 1954 yılında kurulan CERN’de o zamandan bu yana çok çeşitli deneyler yapılmış ve yapılmaya devam ediliyor. Dünyanın farklı ülkelerinden bilim insanları bu deneylere katılabiliyor. CERN’de Türkiye’den bilim insanları da bulunuyor. Türkiye CERN’e 2015 yılından beri ortak üye.

Yorumlar

  1. ibrahim yalçınkaya

    evde diyaliz olan bir hasta, atık diyaliz torbasını, sokağa bırakabilirmi, nasılsa çöpçü alıyor düşüncesiyle..içi atık sıvı ile dolu torbayı sokağa bırakabilirmi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir