Genellikle camdan ya da sert plastikten yapılmış özelliklerine göre ışığı toplayıcı ya da dağıtıcı olabilen bir yüzü düzlem, diğer yüzü küresel veya her iki yüzü de küresel olan saydam cisimlere mercek denir. Mercekler ince kenarlı ve kalın kenarlı olmak üzere ikiye ayrılır. İnce kenarlı mercekler ışığı toplarken kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtır.

Kenarları ince, ortası şişkince olan merceklere ince kenarlı (yakınsak) mercek denir. Alt ve üst ucunda dışarıyı gösteren oklar bulunan doğru parçası, ince kenarlı merceği belirtir.

ince-mercek

Kenarları kalın, ortası içine doğru çökmüş olan merceklere kalın kenarlı (ıraksak) mercek denir. Eğer oklar çubuk üzerinde birbirine dönükse bu sembol, kalın kenarlı merceği ifade eder.

MERCEKLERDE ODAK NOKTASI VE ODAK UZAKLIĞI

Merceklerin tam orta noktasında bulunan noktaya optik merkez denir. Optik merkez üzerine gelen ışınlar, merceklerden kırılmadan geçer. Merceklere gelen ve kırılan ışınların izlediği yolları belirlemek için merceğin optik merkezinden geçen sanal bir doğru kullanılır. Bu doğruya asal eksen denir.

İNCE KENARLI MERCEKLERDE ODAK NOKTASI

İnce kenarlı merceklerde asal eksene paralel gelen ışınlar, kırıldıktan sonra bir noktada toplanır. Işınların tekrar yayılmadan önce toplandıkları bu noktaya merceğin odak noktası denir. İnce kenarlı merceğe odak noktasından gönderilen ışınlar asal eksene paralel kırılır. Sağ taraftan gelen ışınlar, merceğin solunda; sol taraftan gelen ışınlar ise merceğin sağında toplanır. Bu sebeple ince kenarlı merceklerde asal eksen üzerinde sağda ve solda olmak üzere iki odak noktası vardır. Odak noktaları F harfiyle gösterilir. Merceklerde odak noktası ile optik merkez arasındaki uzaklık odak uzaklığı olarak adlandırılır. İnce kenarlı merceklere belirli mesafelerden bakıldığında cisimlerin büyük ve düz görüntüleri oluşur. Büyüteçler en çok bilinen ince kenarlı merceklerdendir.

ince-kenarli-mercek

KALIN KENARLI MERCEKLERDE ODAK NOKTASI

Kalın kenarlı merceklerde asal eksene paralel gelen ışınlar tek bir noktadan geliyormuş gibi kırılır. Kırılan ışınların uzantıları ışığın geldiği tarafta bir noktada birleşir. Bu nokta kalın kenarlı merceğin odak noktasıdır. Uzantısı karşı taraftaki odaktan geçecek şekilde gelen ışınlar ise asal eksene paralel kırılır. Kalın kenarlı merceklerde iki tane odak noktası bulunur. Kalın kenarlı merceklerden bakıldığında cisimlerin görüntüsü küçük ve düz görülür. Bu sayede geniş bir alanı görmek mümkündür. Dış kapı dürbünleri kalın kenarlı merceklere örnektir.

kalin_mercek

MERCEKLERİN KULLANIM ALANLARI

Göz kusurlarını düzeltmek için gözlük camı olarak farklı tipte mercekler kullanılır. Hipermetropluk yakını net görememe durumudur. Bu rahatsızlık gözlüklerde ince kenarlı mercekler kullanılarak düzeltilir. Miyopluk uzağı net görememe durumudur. Bu rahatsızlığı düzeltmek için gözlüklerde kalın kenarlı mercekler kullanılır.

Projeksiyon cihazı

Deniz fenerleri

Teleskop

Dürbün

Mikroskop

Fotoğraf makinesi

 

 



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir