Kuzey ve Güney kutuplarını Dünya’nın merkezinden geçerek birleştiren hayali çizgiye eksen denir. Dünya hem kendi etrafında hemde güneş etrafında dönmektedir. Dünya bu hareketleri gerçekleştirirken bir yörüngede dolanır. Dünya’nın bir dönme ekseni vardır. Dünya’nın dönme ekseni 23°27′ (23 derece 27 dakika) lık bir açı ile eğik durmaktadır. 

eksen-egikligi

Dünya kendi ekseni etrafında 24 saatte döner ve bunun sonucunda gece-gündüz oluşur. Buna bağlı olarak sıcaklık farkları ortaya çıkar.

kendi-etrafinda-donus

Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki hareketi sonucu mevsimler oluşur.
Not:Dünya Güneş etrafında eliptik bir yörüngede dolanmaktadır.

dunyanin-gunes-etrafindaki

                                                                            MEVSİMLERİN OLUŞUMU

Bir yüzeye düşen ışık ışınlarının yüzeyle yaptığı açı birim yüzeye düşen enerji miktarını etkiler. Işık ışınlarının yüzeyle yaptığı açı arttıkça aydınlanan bölgenin alanı azalır. Aydınlanan bölgenin alanı azaldıkça birim yüzeye düşen ışık miktarı artar. Bu sebeple birim yüzeye düşen enerji miktarı da artar.

Not: Işık ışınları bir yüzeye 90 derecelik açı ile geldiğinde birim yüzeye düşen enerji miktarı en fazla olur.

Güneş ışınlarının yıl içerisinde farklı açılarla gelmesi Dünya üzerindeki bir cismin öğle vakti ölçülen
gölge boyunun değişmesine neden olur. Işık ışınları bir cisim üzerine dik olarak geldiğinde gölge oluşmaz. Işık ışınlarının yüzeyle yaptığı açı azaldıkça oluşan gölge boyu artar.

                                21 Haziran              21 Aralık                 23 Eylül                  21 Mart

Güneş’ten gelen ısı ve ışık enerjisinin mevsime olan etkisini belirleyen yardımcı faktör yeryüzünün ısıyı soğurma oranıdır. Yeryüzünden olan yansıma miktarı düşük olan alanlar, daha fazla enerji soğuran alanlardır. Çöller Güneş’ten gelen ışınların yaklaşık %25’ini yansıtmaktadır, bu yüksek soğurma oranı nedeniyle çöller fazla ısınmaktadır. Kutuplarda bulunan buz kütleleri ise zaten küçük açılarla gelen Güneş ışınlarını etkin olarak yansıttığı için kutuplar daha soğuk olur.

Eksen eğikliği ve Dünya’nın Güneş etrafında dolanma hareketi yapması Dünya üzerindeki bir noktaya gelen güneş ışınlarının yıl içerisinde farklı açılarla gelmesine neden olmaktadır. Yörünge düzlemi ile ekvator düzlemi çakışık olsaydı yıl boyunca güneş ışınları sadece ekvatora dik gelirdi.

Eksen eğikliği, aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimlerim yaşanmasına neden olur.

♥Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’ye dik olarak geldiği anlarda, Güney Yarım Küre’ye eğik bir şekilde gelmektedir.Güneş ışınlarının dik geldiği anlarda yaz mevsimi yaşanırken eğik geldiği anlarda kış mevsimi yaşanmaktadır.
♥Dünya Güneş etrafında dolandığı için bir süre sonra Güneş ışınları bu defa Kuzey Yarım Küre’ye eğik, Güney Yarım Küre’ye dik gelmektedir. Böylelikle Kuzey Yarım Küre kışı yaşarken, Güney Yarım Küre ise yaz mevsimini yaşamaktadır.

Not:
Bu iki durumun arasındaki zamanlarda da ilkbahar ve sonbahar yaşanır.
Not: Dünya’nın Kuzey Yarım Küre ve Güney Yarım Küreleri’nde aydınlanma şiddetinin farklı olmasının sebebi, Dünya’nın dönme ekseninin eğik olmasıdır.

Yıl içerisinde dört mevsim yaşanmaktadır. Ülkemiz aynı anda dört mevsimin yaşandığı nadir ülkelerden biridir. İlkbahar, yaz, sonbahar ve kış tüm güzellikleriyle ülkemizde yaşanmaktadır. Mevsimlerdeki bu çeşitlilik ve ülkemizin iklim özellikleri bitki örtümüzün de çeşitlilik kazanmasında rol oynamıştır. Bu durum tarım, ticaret ve turizm yönünden ülkemizin sahip olduğu önemli bir avantajdır.

Mevsimlerin başlangıcı olarak dört önemli tarih kabul edilir. Bunlar,
21 Hazian-21 Aralık (gün dönümü) ve 21 Mart-23 Eylül (gece-gündüz eşitliği=EKİNOKS) tarihleridir.

yengec-donencesi

 

21 Haziran’da Güneş ışınlarının öğle vakti
Kuzey Yarım Küre’de dik olarak geldiği enlem Yengeç dönencesi olarak adlandırılır. Bu tarihten itibaren KYK’de yaz, GYK’de kış mevsimi yaşanmaya başlar. KYK’de en uzun gündüz, en kısa gece; GYK’de ise en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır. Ayrıca KYK’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; GYK’de geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar.

 

21 Aralık’ta Güneş ışınlarının öğle vakti Güney Yarım Küre’de dik olarak geldiği enlem Oğlak dönencesi olarak adlandırılır. Bu tarihten itibaren GYK’de yaz, KYK’de kış mevsimi yaşanmaya başlar. GYK’de en uzun gündüz, en kısa gece; KYK’de ise en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır. Ayrıca GYK’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; KYK’de geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar.

 

Not: Yengeç ve oğlak dönencelerine Güneş ışınları yukarıda belirtilen tarihlerde sadece bir kez dik gelir. Dönenceler arasında kalan bölgelere ise Güneş ışınları yılda iki defa dik açıyla gelir. Dönenceler ile kutup noktaları arasındaki bölgelere ise Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez. 21 Mart-23 Eylül
Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a dik açıyla düşer. Ekvator’da öğle vakti düz zeminlerdeki aynı meridyen üzerinde bulunan bütün noktalarda Güneş aynı anda doğar aynı anda batar. Dünya’nın her yerinde gece-gündüz eşitliği (EKİNOKS) yaşanır. 21 Mart tarihi KYK’de ilkbahar, GYK’de sonbahar başlangıcıdır. 23 Eylül tarihi ise GYK’de ilkbahar, KYK’de sonbahar başlangıcıdır.



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir