Ses, titreşimler sonucu oluşur ve her yönde dalgalar halinde yayılır. Sesin yayılabilmesi için ortamın maddesel ortam olması gerekir.

Ses, maddelerde tanecikler sayesinde bir noktadan başka bir noktaya iletilir. Tanecikler ne kadar çok ve birbirine ne kadar yakın ise ses o kadar süratli yayılır. Katı maddelerin tanecikleri birbirine yakın olduğu için ses, katılarda sıvılara göre daha süratli yayılır. Gaz maddelerin tanecikleri arasında boşluk fazla olduğu için ses en yavaş gaz maddelerde yayılır. Tanecik sayısı azaldıkça sesin sürati azalır. Boşlukta hiç tanecik bulunmadığı için ses yayılmaz.

sesin-yayilmasi

SESİN YAYILMA SÜRATİNİN BAĞLI OLDUĞU FAKTÖRLER

  1. Maddenin Fiziksel Hali: Ses en hızlı katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş gazlarda yayılır. Katılarda tanecikler birbirine çok yakın olduğu için ses süratli yayılır.

Ancak tüm katılarda sesin sürati aynı değildir. Bakırda ve demirde sesin sürati farklıdır. Gaz olmalarına rağmen karbondioksit ve havada da sesin sürati aynı değildir.

  1. Ortamın Yoğunluğu: Bir maddenin katı, sıvı ve gaz hallerinin yoğunlukları farklıdır. Bir maddenin yoğunluğu değiştikçe birim hacimdeki tanecik sayısı da değişir. Tanecik sayısı arttıkça maddenin yoğunluğu da artar ve dolayısıyla ses daha süratli yayılır. O halde ses, maddelerin en yoğun hali katılarda en süratli yayılırken en az yoğun olan gazlarda en yavaş yayılır.

sesin-yogunluga-gore-degisimi

  1. Ortamın Sıcaklığı: Maddelerin sıcaklığı arttıkça maddeyi oluşturan taneciklerin sürati de artar.

sicakligin-sese-etkisi

IŞIK VE SESİN SÜRATLERİNİN KARŞILAŞTIRMASI

Yağmurlu bir akşamda önce şimşeğin çaktığını görürüz. Daha sonra da gök gürültüsünü duyarız. Aynı şekilde yıldırım düştükten sonra gök gürültüsünün duyulduğunu biliyoruz. Ancak şimşek veya yıldırımın oluşturduğu ışık çok süratli olduğu için anında fark edilir. Fakat sesin kulağımıza ulaşması daha geç olmaktadır. Işığın sürati sesin süratinden fazladır.

  • 300 000 000 metre uzakta oluşan ışığı bir saniye sonra görürüz.
  • 344 metre uzakta oluşan sesi bir saniye sonra duyarız.
  • Havai fişek atıldığında önce ışığını görürüz, sonra patlama sesini duyarız.

SES BİR ENERJİDİR

Ses enerjisi hareket ve ısı enerjisine dönüşebilir. Kaynağından uzaklaştıkça sesin şiddeti azalır. Ses enerjisinin aktarılabilmesi için taneciklerin birbirine temas etmesi gerekir.

Hoparlörden çıkan ses dalgalar halinde havada yayılır. Ses dalgaları hoparlörün önündeki mum alevinin titreşmesine sebep olur. Bu da sesin enerji olduğunu gösterir.

Sesin Bir Enerji Olduğunu Gösteren Olay veya Durumlar

  • Çok alçaktan uçan bir savaş uçağının oluşturduğu ses enerjisi, pencere camlarını kırabilir.
  • Opera sanatçıları çıkardıkları tiz ses ile cam bardağı kırabilir.
  • Hoparlörün yanına yakılan bir mumun alevi ses enerjisi ile titreşir.
  • Dağlarda düşük şiddetli bir ses yüzünden çığ oluşabilir.
  • Böbrek taşının kırılmasında ses enerjisinden yararlanılır.
  • Mikrofonda ses enerjisi elektrik enerjisine dönüşmektedir.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir